Bilgi Bankamız 62 Kategoride, 9052 Makale ve Konu Anlatımı içermektedir. Son Güncelleme: 27.01.2020 06:06

Türk Devletleri – Safevî Devleti – Safevîler (1501-1736) | 16 İle 18. Yüzyıllarda Şeyh Safiyyüddin Erdebilî’nin Soyundan Gelen İran’da Hüküm Süren Tür..


İçerik Hakkında Bilgi

  • Bu içerik 11.09.2009 tarihinde Hale tarafından, Büyük Türk Tarihi | Türk Kültürü - Gelenekler ve El Sanatlarımız bölümünde paylaşılmıştır ve 1725 kez okunmuştur.
    Kaynak: Kadim Dostlar ™ Forum

İçerik ve Kategori Araçları


Safevî Devleti – Safevîler

(1501-1736)


Safeviler yaklaşık 400 yıldır parçalanmış durumdaki İran’ı birleştirmiş ve Şiiliği resmi mezhep yapmışlardır. Safevi adı, hanedanın kurucusu Şah İsmail’in atası Şeyh Safiyeddin‘den (1252-1334) gelir. Şeyh Safiyeddin’in kurduğu Safeviye tarikatı özellikle Batı İran’da ve Azerbaycan’da yayılmıştı.

II. İsmail döneminden itibaren kullanılan Safevi Bayrağı


İran 14. yüzyıl ortalarında İlhanlılar’ın da­ğılmasından sonra Celayirliler, Muzafferiler ve Horasan Serbedarileri arasında parçalan­mıştı. 14. yüzyıl sonundaki Timur istilası ülkeyi bütünüyle sarsmış, 15. yüzyıl boyunca Batı İran önce Karakoyunlular’ın, sonra Akkoyunlular’ın, Doğu İran ise Timurlular’ın elinde kalmıştı.

Şah İsmail’in (1487-1524) babası Şeyh Hay­dar Batı İran’daki Akkoyunlu egemenliğine karşı savaşırken ölünce (1488), Safeviye tari­katının ileri gelenleri İsmail’i Geylan’a götü­rerek orada yetiştirdiler. Safeviye tarikatına bağlı olanlar bir yandan da Azerbaycan, Batı İran ve Doğu Anadolu’da yoğun bir propa­ganda etkinliğine girişerek binlerce yandaş topladılar ve bunlardan askeri birlikler oluş­turdular. 1501’de ortaya çıkan Şah İsmail, Akkoyunlular’dan Tebriz’i alarak kendini Azerbaycan şahı ilan etti. Akkoyunlular’ın iyice zayıfladığını görerek ertesi yıl da İran şahı sanını aldı. 1502-10 arasında İran’ın büyük bölümünü denetimi altına alan Şah İsmail, Musul ve Bağdat’ı da ele geçirdi. 1510’da doğudaki Özbekler’i de kuzeye süre­rek sınırlarını daha güvenli kıldı.

Öte yandan Safeviler’in Anadolu’da yıllar­dan beri sürdürdükleri propaganda etkinliği Osmanlı Devleti’ni tedirgin ediyordu. 1512’de padişah olan Yavuz Sultan Selim bu eylemle­re son vermek ve doğu sınırını güvence altına almak amacıyla 1514’te sefere çıktı. İki taraf arasında Çaldıran’da yapılan savaşta Şah İs­mail ağır bir yenilgiye uğradı. Yavuz Sultan Selim Safeviler’in başkenti Tebriz’e kadar ilerledi. Safeviler batı­daki topraklarının bir bölümünü Osmanlılar’a bırakmak zorunda kaldılar. Bu topraklar 200 yıldan fazla süren Osmanlı-İran savaşları bo­yunca sık sık el değiştirdi.

Tebriz’in Osmanlılar’ın eline geçmesi üzeri­ne İsfahan’ı başkent edinen Şah İsmail bun­dan sonra Gürcistan’a küçük çaplı seferler düzenledi, doğudaki Özbeklerle savaştı. Bir yandan da devlet örgütlenmesini geliştirip güçlendirmeye çalıştı. Şah İsmail’in 1524’te ölmesinden sonra başa geçen oğlu I. Tahmasp döneminde de Safeviler, Osmanlılar ve Öz­beklerle savaştılar. Kanuni Sultan Süleyman 1535’te Bağdat’ı Safeviler’den aldı. Irak’ın tümü ve Azerbaycan’ın bir bölümü daha Osmanlılar’ın eline geçti. Ama sınırdaki çatış­malar aralıklarla sürüp gitti. Tahmasp, kendi­sine başkaldıran kardeşi Elkas Mirza’nın Os­manlı Devleti’ne sığınması üzerine Doğu Anadolu’ya girince Kanuni Sultan Süleyman 1548’de yeniden İran’a sefere çıktı. Tahmasp’ m birliklerini yenerek Tebriz’e kadar ilerle­di. Elkas Mirza da Osmanlılar’ın desteğiyle Bağdat’tan harekete geçerek Hemedan, Ka­şan ve İsfahan’ı yağmaladı. Ama Osmanlı ordusunun geri dönmesinden sonra Tahmasp yeniden Doğu Anadolu’ya saldırarak Ahlat’a kadar ilerledi. Bu gelişme üzerine Kanuni Sultan Süleyman 1553’te üçüncü kez İran’a sefere çıktı. Revan, Nahcivan ve Karabağ’ı ele geçirerek geri döndü. Osmanlılar karşısın­da birbiri ardınca uğradığı yenilgiler üzerine Tahmasp barış önerisinde bulundu. 1555’te imzalanan Amasya Antlaşması ile Safeviler Azerbaycan ve Irak’taki Osmanlı egemenliği­ni kabul ettiler. Tahmasp hükümdarlığının sonuna kadar bu antlaşmayı bozmamakla birlikte Avrupa devletleriyle ilişki kurarak onları Osmanlı Devleti’ne karşı kışkırtmaya çalıştı.

Tahmasp’ın ölmesinden (1576) sonra başa geçen hükümdarlar içinde en önemlisi I. Abbas’tır (1588-1629). Orduyu yeniden dü­zenleyen I. Abbas 1603’ten başlayarak Os­manlılar’ın eline geçen toprakları geri aldığı gibi Bağdat’ı da ele geçirdi. I. Abbas bilim, sanat, mimarlık, bayındırlık alanlarında par­lak bir döneme öncülük etti. Özellikle baş­kent Isfahan bu gelişmelerin merkezi oldu. I. Abbas’tan sonra Safevi egemenliği Afganis­tan içlerine kadar genişlediyse de yönetim eski gücünü yitirdi. Osmanlılar 1638’de Bağ­dat’ı geri alınca Osmanlı-İran sınırı yeniden gündeme geldi. 1639’da imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile sınır belirlendi.

Safeviler döneminde orduda ve yönetimde önemli bir güç olarak varlıklarını sürdüren Türkmen aşiretleri hanedanın zayıflamasıyla daha etkili olmaya başladılar. 18. yüzyılın başında bu kez de Afganlılar Safevi yöneti­minde söz sahibi oldular. Afganistan valisi ve Kandehar Gılzaîleri’nin önderi Mahmud 1722’de İran’ın büyük bölümünü ele geçirdi. Safevi tahtına da göstermelik bir hükümdar çıkardı. Bu gelişmeler üzerine harekete ge­çen, Kuzey Horasan’da yerleşmiş bir Türk­men aşireti olan Afşarlar’ın önderi Nadir, Afganlılar’ı İran’dan çıkartmayı başardı. Ama o da Safevi tahtını denetimi altında tuttu. 1736’da da şahlığını ilan ederek Safevi hanedanına son verdi.


Safevi hükümdarı Şah Abbas’ın 1600’de Dominicus Custos tarafından bakır üzerine oyulmuş gravürü


Kaynak: Kadim Dostlar ™ Forum

Bu içerik 11.09.2009 tarihinde Hale tarafından, Büyük Türk Tarihi | Türk Kültürü - Gelenekler ve El Sanatlarımız bölümünde paylaşılmıştır ve 1725 kez okunmuştur. Bu içeriğin devamında incelemek isteyebileceğiniz 3 adet mesaj daha bulunmaktadır.

Türk Devletleri - Safevî Devleti - Safevîler (1501-1736) | 16 İle 18. Yüzyıllarda Şeyh Safiyyüddin Erdebilî’nin Soyundan Gelen İran’da Hüküm Süren Türk Hânedânı orjinal içeriğine ulaşmak için tıklayın ...

Önceki MakaleAlp Er Tunga Destanı | Yaradılış Destanından Sonra Bilinen İlk Büyük Ve Millî Türk Destanı Alp Er Tunga Destanıdır Sonraki MakaleGıda Katkı Maddesi Olarak Kullanılan Bitkisel Sterol | Stenollerin Reklamları Üzerine

Bu Makaleyle İlgili Fikirlerinizi ve Görüşlerinizi Diğer Ziyaretçilerle Paylaşabilirsiniz