Bilgi Bankamız 62 Kategoride, 6235 Makale ve Konu Anlatımı içermektedir. Son Güncelleme: 19.12.2015 08:31

Eski Türk Şenlikleri | Hokkabazlık – Hokka Oyunu – Gözbağcılar

İçerik Hakkında Bilgi

  • Bu içerik 27.05.2009 tarihinde Hale tarafından, Türk Kültürü ve Geleneklerimiz bölümünde paylaşılmıştır ve 1464 kez okunmuştur.
    Kaynak: Kadim Dostlar ™ Forum

İçerik ve Kategori Araçları




Eski Türk Şenlikleri

Hokkabazlık – Gözbağcılar

Hokkabazlık; açıklanması güç, inanılmaz oyunlar gösteren, el çabukluğu gösterileri içinde en eskisi olan gözbağcılık sanatı olarak bilinir. Osmanlıda, hokka oyunundan yola çıkılarak, bu gösterileri yapanlara hokkabaz denilirdi.

Hokka oyununda tersine çevrilmiş üç hokka ve bir ufak top kullanılır; topun hangi hokkanın altında olduğunu tahmin edilirdi. Hokkabazlar, hokka oyunu dışında ayrıca mendillerle ortaya konan eşyayı kaybeder, mendili kaldırınca eşyayı tekrar ortaya çıkarır; çıplak teninin üzerine giydiği entarisinden, sepetler dolusu sahanlar çıkarır; paraları yok eder, değiştirir; boş tastan su dökmek gibi de hünerler gösterirlerdi.

On beşinci yüzyılda Gelibolulu Alî hokkabazları şöyle anlatır:

“Bunların bir fırkası dahi Hokkabazan, tutuş da ve kapış da cüsthîz olup alış da gûya ki sihirbazlardır.”,”Ve hokkabazlar ise boş hokkada mekr ü sihir ü efsundan terkib olunmuş ma’cun bünyaddır.”

1582 Şenliği’ni anlattığı bir başka eserinde ise elleri, ayakları bağlı ve saçı sakalı olan bir adamın yine ağzı bağlı bir çuval içinde suya bırakıldığını, bir müddet sonra ise bu adamın traş olmuş ve eli ayağı çözülmüş bir şekilde çuvaldan çıktığını, bunun görülmeye değer bir manzara olduğunu, herkesin şaşkınlık içinde kaldığını, bunun bir nevi gözbağcılık olduğunu şöyle anlatır;

Baş açık bir yiğit terâş-âver / Nice günlük terâşı var ber-ser / Mû-be-mû her birin tecessüs idüp / Başınun kılların çeküp acıdup / Arayup nûresiyle usturasın / Yoklayup her yeriyle her yöresin / Gördiler tîg u nûre yok kat’â / Kıllarında ‘ilâc nâ peydâ / Bâb-I şâhîden indi bir der-bân / Bend idüp dest ü pây-I şahsı ‘ayân / Bir çuvalın içine koydı hemân / Agzını dikdi bahre kıldı revân / Bir zamân turdı âb içinde çuval / Ol harîfün olındı garkı hayâl / Ba’d-ez-ân çıkdı âbdan ‘uryân / Ayağında elinde bend nihân / Hem sökülmiş turur dehân-I çuval / Kendi torlak ne saçı var ne sakal / Bunı herkes ta’accüb itdi dürüst / Ne cihetten söküldi bend nühust / Kim terâş eyledi bir anda serin / Bilmediler bu nüktenün eserin

1582 Şenliği’ndeki hokkabazları Osman Nakkaş, iki minyatürle her türlü ayrıntılarıyla gösterir.

Hızır ise anlattığı bir düğünde sadece hokkabazlık yapıldığını söylemekle yetinir : “Hokka-bâzlıkla perende-bâzlık oldı ol kadar Akla sığmaz kimse anı idemez vasf u senâ”

II. Mahmut’un 1250/ 1834 yılında kızının düğünü üzerine bir surname yazan Rif’at ise eserinde hokkabazlara daha geniş yer verir ve hokkabazları “Der-Ta’rîf-ı Hokka-bâzân” başlığı altında anlatarak şu bilgileri aktarır: “Bir hokkabaz birine bir emanet verip onu diğerinde bulmak, ağzına ateş almak, havanda bir yüzüğü parçalayıp tekrar meydana çıkarmak, eli ayağı bağlı çuvala girerek sonra çuvaldan çıkmak ve beraberinde bir tabla yemek çıkarmak gibi gözbağcılığa bağlı hünerler göstermiştir”:

Gâhî o mahalde hokka-bâzlar / Fâş itmede idi nice râzlar / Gâhîce agır bahâlı bir şâl / Kat’ ile dürüst iderdi der-hâl / Gâhi birine virüp emânet / Digerden anı bulurdı elbet / Gâh nâr alup agza bî-muhâbâ / Penbeyle bükerdi gâyet a’lâ Bir hûb yüzük koyup havâna / Bir gürz havâle itdi ana / Hurd itdi tozın hevâya virdi / Herkes ana yazuk oldı dirdi /Yohsa yine tâm hey”etîyle / Sarmış o yüzügi bir fetîle / Kesdi o fetîli bî-muhâbâ / Oldı yüzügün vücûdı peydâ / Girmişdi biri çuvâla ol dem / Der-bend idi dest ü pây muhkem / Hâlî idi ol çuvâl zîrâ / Bakılmış idi mukaddem ana / Uğraşdı çuval içinde ol kes / Kurtarmış elin ayağın us kes / Çıkdı gülerek çuvâldan ammâ / Bir tabla yemek çıkardı a’lâ

Gözbağcılık sanatında yalnızca toplarla değil başka yuvarlak nesnelerle de oyunlar gösterilirdi. Örneğin mührebaz, beyzabaz, yuvarlakbaz hep böyle yumurta, top gibi yuvarlaklarla oyunlar gösterenlere verilen adlardır. Beyzâbaz yumurtalarla oyunlar yapanlara denir ki bunlar, yumurtaları çubuk üstünde oynatmak, seyircilere farkettirmeden ellerine yumurta koymak ve tekrar bunları almak, yere düşürmeden yumurtalarla akrobatik hareketler yapmak gibi hünerler gösterirlerdi. Şu’bedebazlar arasında gözbağcılık ve hokkabazlıkla uğraşanlar da oldukça dikkat çekici beceriler ortaya koyarladı. Bunların içinde son zamanlara kadar ulaşan bildiğimiz hokka oyunlarını gösterenler olduğu gibi, herkesin gözü önünde parıl parıl yanan bir bıçakla tütün doğrayanlar, tütün doğrarken elini kesip parmaklarından şarıl şarıl kan akıtanlar ve hiçbir acı duymayanlar vardı. Ama doğal olarak bir parmak kesme hikayesi bir göz bağcılıktan başka bir şey değildi.

Bir yumurtayı sopa üstünde yürütmek… Surname-i Hümayun minyatürlerdeki hokkabazları “Ameden-i yeki ez hokka-bazan” başlığı altında şöyle anlatmaktadır:

“Andan sonra bir hokka-baz geldi ba’zı gözü bağlı derdmendlere açmazdan hayli san’at geçdi. Ve basiret üzere olan mühre-baz ve şubede-nüvazları görüp gözlerin açdı. Gâhi bir mizab-I şekl-I nim-nize asa bir çöpü uru tutup aşağadan yukaru ve bir yumurtayı sektürüb zir ü bâlâ nice def’a segürtüb saldurdu. Ve gâhi cezbe-i şu’le-i afitab ile çi var çi yok diyu zikr olunan yumurtayı şebnem asa havaya kaldurdu ve gâhi yine ol yumurtayı maaniyetten çok atımı kadar uzağa atub ma-halakallah hokkasın buldurdu. Ve gâhi yine ol yumurtayı maaniyeten çok atımı kadar uzağa atub ma-halakallah hokkasın buldurdu. Ve gâhi yine hokkasunun altına koyub yerinde yil esüb hevaya aldurdu. Ve gâhi birin ikiye üçe çıkarub çapüklükle hokkasın sarsar gibi olub esüb savurmağla cümlesin gayb idüp enbanına çaldurdu. Gâh oldu ki enbanın enban-ıerzine döndürüb hasılı ol medarı hırmene döndürdü. Ve kendüm bu san’atin cu-be-cu nezaketin iz’an idüp sünbüle-I feleği hayrette komuşum diyu lâf u güzafın andırdı. Gâhi zu-munce mubassır geçinen gözü bağlu derdmende filori ile destmali virüp muhkem tut diyu dokundurarak ol sikke suret filorinin bir iki başına kakdı. Ba’dehu destmalin kuşesin tutub açup destmali tehi bulmağla fülüs-I ahmer asa gözlerin kızardub filoriyi nice itdün diyu yüzin kızdurub boş destmali boynuna takdı. bâlâ nice def’a segürtüb saldurdu. Ve gâhi cezbe-i şu’le-i afitab ile çi var çi yok diyu zikr olunan yumurtayı şebnem asa havaya kaldurdu ve gâhi yine ol yumurtayı maaniyetten çok atımı kadar uzağa atub ma-halakallah hokkasın buldurdu. Ve gâhi yine ol yumurtayı maaniyeten çok atımı kadar uzağa atub ma-halakallah hokkasın buldurdu. Ve gâhi yine hokkasunun altına koyub yerinde yil esüb hevaya aldurdu. Ve gâhi birin ikiye üçe çıkarub çapüklükle hokkasın sarsar gibi olub esüb savurmağla cümlesin gayb idüp enbanına çaldurdu. Gâh oldu ki enbanın enban-ıerzine döndürüb hasılı ol medarı hırmene döndürdü. Ve kendüm bu san’atin cu-be-cu nezaketin iz’an idüp sünbüle-I feleği hayrette komuşum diyu lâf u güzafın andırdı. Gâhi zu-munce mubassır geçinen gözü bağlu derdmende filori ile destmali virüp muhkem tut diyu dokundurarak ol sikke suret filorinin bir iki başına kakdı. Ba’dehu destmalin kuşesin tutub açup destmali tehi bulmağla fülüs-I ahmer asa gözlerin kızardub filoriyi nice itdün diyu yüzin kızdurub boş destmali boynuna takdı”.


Kaynak: Kadim Dostlar ™ Forum

Bu içerik 27.05.2009 tarihinde Hale tarafından, Türk Kültürü ve Geleneklerimiz bölümünde paylaşılmıştır ve 1464 kez okunmuştur. Bu içeriğin devamında incelemek isteyebileceğiniz 1 adet mesaj daha bulunmaktadır.

Eski Türk Şenlikleri | Hokkabazlık - Hokka Oyunu - Gözbağcılar orjinal içeriğine ulaşmak için tıklayın ...

Önceki MakaleFibromiyalji Nedir? | Kimlerde Görülür? Belirtileri - Nasıl Meydana Gelir? Tanısı - Fibromiyalji Risk Testi - Tedavi Yöntemleri - Ozon Terapi -.. Sonraki MakaleOrta Doğu Teknik Üniversitesi Kuzey Kıbrıs Kampusu - ODTÜ KKK | Tarihi – Genel Akademik Bilgiler – Akademik Programlar – Lisans Ve Yüksek ..

Bu Makaleyle İlgili Fikirlerinizi ve Görüşlerinizi Diğer Ziyaretçilerle Paylaşabilirsiniz